Opvallend is hoeveel dirigenten dirigeren om het dirigeren. Wat ik hiermee bedoel is eigenlijk dat een dirigent niet voor een koor staat om de maat te slaan.

Wanneer je een synoniem zoekt van het werkwoord ‘dirigeren’ stuit je op woorden als:

  • besturen: bedienen, behandelen, bestieren, dirigeren, geleiden, loodsen, manoeuvreren, navigeren, rijden
  • sturen: dirigeren, laveren, leiden, loodsen, manoeuvreren, navigeren, richten, stevenen, varen, wenden
  • leiden: aanvoeren, begeleiden, dirigeren, regelen, reguleren, voorop lopen
  • richten: besturen, dirigeren, leiden
  • zenden: dirigeren

Wat opvalt is dat dirigeren en de synoniemen daarvan vaak samenvallen met woorden als bedienen, navigeren, geleiden, loodsen, leiden, aanvoeren, begeleiden, regelen, reguleren, besturen en sturen. ‘De maat slaan’ komt hier niet in voor.

Hoewel het in sommige gevallen wel handig kan zijn om de maat te slaan, bijvoorbeeld om een ritenuto of een accellerando aan te geven, is het in veel gevallen een dooddoener.

Wanneer je koor een combo heeft, hoeft de dirigent eigenlijk alleen maar af te tellen en het combo speelt wel (wanneer ik een goede drummer heb, laat ik hem aftikken. Ik maak mezelf dan compleet overbodig: heerlijk!).

Waar je als dirigent dan je aandacht en energie in kunt stoppen in bijvoorbeeld het geven van lastig te timen inzetten. Hiervoor hoef je echt de maat niet te slaan.

Je hebt je handen ook vrij voor het uitbeelden van de dynamiek. Hoe heerlijk is het om als een schilder voor het koor te staan! Jij maakt je bewegingen en je koor reageert op je bewegingen. Dit is vooral heel fijn als het een koor is van 50 tot 100 man!

Nog een reden om vooral niet te dirigeren, is de volgende:

Al jouw bewegingen moeten van belang zijn.

Zodra je bewegingen voor een koor niets meer toevoegen aan dat wat je zangers aan het doen zijn, is de aandacht voor dat wat je aan het doen bent weg.

3 minuten lang de maat slaan is niet interessant. Wanneer je tijdens die 3 minuten een crescendo aan wilt geven, is de focus op jou weg. Omdat je al die tijd al wat met je handen aan het doen was, valt het niet meer op wanneer je opeens een crescendo aan gaat geven.

Dus vooral als je een combo (of pianist) hebt: doe zo weinig mogelijk!

In het geval van een a cappella-groep is het ook mogelijk om het dirigeren achterwege te laten. Het combo zit meestal al in de muziek geschreven. Vaak zijn de bassen de ‘pinteut’ (ik vind het persoonlijk heerlijk om te mogen ‘dm-en’ en te ‘t-en’).

Vaak is het genoeg om als dirigent mee te knippen met je vingers. Dit houdt het tempo vast en je maakt geen overbodige bewegingen. Wanneer je iets wilt aangeven, zien je zangers het snel omdat je daarvoor geen overbodige bewegingen hebt staan maken. Je zult gegarandeerd een reactie krijgen.

Probeer bovenstaand concept eens tijdens een repetitie. Kijk eens wat het effect is op de klank en het tempo. Probeer elke repetitie eens een kwartiertje te denken aan de manier waarop je ervoor staat. Denk daarbij aan ‘less is more’ (stel jezelf eens de vraag: ‘is dit wat ik nu doe echt van belang?)! Geef je zangers vrijheid en ze zullen nog lekkerder gaan zingen.


Rogier IJmker
Rogier IJmker

Rogier IJmker is sinds het jaar 2000 werkzaam in het dirigeer- en arrangeervak. Alle ervaring en kennis die hij heeft opgedaan in al die jaren wil hij nu delen via www.dirigentenacademie.nl Verder is hij dirigent van drie koren en schrijft hij arrangementen voor groepen in binnen- en buitenland, voor (semi-)professionele maar ook amateurgezelschappen. Hij is initiatiefnemer van de site www.workshopsvoorkoren.nl waarop workshopleiders uit heel Nederland en België verzameld worden en kunnen worden benaderd.

Laat Een Reactie Achter