Stemvork

Een van de vele reacties die ik krijg bij concerten van koren is “Hoe haal je nou al die tonen van één zo’n ijzeren staafje?’. Toch wel een redelijk belangrijke en essentiële vaardigheid om met een stemvork te kunnen werken voor de dirigent die voornamelijk met a cappella-koren werkt.

In dit artikel komen de volgende onderdelen aan de orde:

  1. De Stemvork
  2. Zoek De Grondtoon
  3. Zoek De Grondtoon Via De Kwint
  4. Zoek De Grondtoon Via De Terts
  5. Wat Te Doen Bij Mineur-Akkoorden
  6. De Volgorde Van Het Aangeven Van Begintonen

De Stemvork

Een stemvork geeft, wanneer je het in trilling brengt, een vaste toon voort. Voor dirigenten is dit doorgaans de toon a’ op 440 Hertz. Blablabla…allemaal leuk en aardig, maar hoe gebruik je dat ding nou in de praktijk?

Bij het gebruik van de stemvork kun je uitgaan van het zoeken naar de grondtoon van een bepaald akkoord.

Zoek De Grondtoon

de-stemvork-gebruiken-met-de-kwintencirkelEr zijn akkoorden waarbij het handig is om de grondtoon eerst op te zoeken. Dit vanwege de ‘weg’ van de A van de stemvork naar de grondtoon toe. Het zal je niet verbazen dat dit de akkoorden zijn die rondom de A liggen: A, Ab, G, Bb en B. Je neemt de toon van de stemvork en gaat een hele of halve toon hoger of lager.

Zoek De Grondtoon Via De Kwint

Zoals je de grondtoon hebt gevonden kun je ook de kwint vinden van de volgende akkoorden: C, C#, D, Eb en E. Het enige wat je dan nog moet doen is door middel van een kwartensprong (voor degene die willen weten wat een kwartensprong is, kun je het beste de eerste twee tonen van het Wilhelmus zingen, of een ‘Alaaf’). Doe dat en je zit op de grondtoon van het akkoord.

Zoek De Grondtoon Via De Terts

Er blijven nu nog twee akkoorden over waarvan de grondtoon wat lastig te vinden is via de kwint: Het F- en F#-akkoord. Je gaat het beste via de terts naar de grondtoon. Doe dat door twee hele tonen naar beneden te gaan vanaf de gewenste toon (dit kun je door de eerste drie tonen van het liedje ‘Un Dun Dip’ te zingen; ook wel bekend als ‘Three Blind Mice’. Je kunt ook de eerste paar tonen van ‘Spiegelbeeld’ (Willeke Alberti) zingen).

Wat Te Doen Bij Mineur-Akkoorden?

Wat ik meestal doe wanneer ik een mineur-akkoord moet aangeven, is precies wat ik hierboven heb beschreven. Ik heb de neiging te kijken naar de grondtoon van het akkoord, deze te vinden via de hierboven aangegeven stappen en daarna een mineur-drieklank erop te ‘bouwen’.

De Volgorde Van Het Aangeven Van De Begintonen

De volgorde van het aangeven van de begintonen is niet lukraak maar de stempartijen afgaan. Er zit wel degelijk een logica in.

De vuistregel is om te beginnen met het aangeven van de grondtoon. Hierna geef je de kwint aan. Als derde geef je de terts aan en als laatste alle toevoegingen in het akkoord in de volgorde van de rangtelling (eerst de 7, dan de 9, de 11 en uiteindelijk de 13, mochten al deze toevoegingen aanwezig zijn).

En Nu Jij!

Ik hoop dat je wat aan dit artikel hebt gehad. Heb je zelf toevoegingen of heb je een andere manier van aangeven en/of werken met een stemvork? Laat het me eens weten onder dit artikel in een reactie.


Rogier IJmker
Rogier IJmker

Rogier IJmker is sinds het jaar 2000 werkzaam in het dirigeer- en arrangeervak. Alle ervaring en kennis die hij heeft opgedaan in al die jaren wil hij nu delen via www.dirigentenacademie.nl Verder is hij dirigent van drie koren en schrijft hij arrangementen voor groepen in binnen- en buitenland, voor (semi-)professionele maar ook amateurgezelschappen. Hij is initiatiefnemer van de site www.workshopsvoorkoren.nl waarop workshopleiders uit heel Nederland en België verzameld worden en kunnen worden benaderd.

Laat Een Reactie Achter